५.६५.३२

गमने च कृतोत्साहमवेक्ष्य वरवर्णिनी ।
विवर्धमानं च हि मामुवाच जनकात्मजा ।
अश्रुपूर्णमुखी दीना बाष्पसंदिग्धभाषिणी ॥

अन्वयः

जनकात्मजा Janaka's daughter, उत्पातकृतोत्साहम् risen up eager to leap, वर्धमानम् enlarging, महावेगम् very swiftly, तं हरिपुङ्गवम् him the chief of vanaras, आवेक्ष्य looking at him, अश्रुपूर्णमुखी her face filled with tears, दीना pitiably, बाष्पगद्गदया throat choked with tears, गिरा with these words, उवाच spoke.

M N Dutt

Seeing that monkey-leader intent upon leaping up, and surcharged with energy, with his person enlarged, Janaka's daughter, with a tearful countenance, spake in woe-begone guise, her accents choked with the vapour of grief,

Summary

Seeing Hanuman eager to leap, enlarging his body quickly, she appeared pitiable with her face filled with tears and throat choked.

पदच्छेदः

गमनेगमन (७.१)
चच (अव्ययः)
कृतोत्साहम्कृत (√कृ + क्त)–उत्साह (२.१)
अवेक्ष्यअवेक्ष्य (√अव-ईक्ष् + ल्यप्)
वरवर्णिनीवरवर्णिनी (१.१)
विवर्धमानंविवर्धमान (√वि-वृध् + शानच्, २.१)
चच (अव्ययः)
हिहि (अव्ययः)
माम्मद् (२.१)
उवाचउवाच (√वच् लिट् प्र.पु. एक.)
जनकात्मजाजनकात्मजा (१.१)
अश्रुपूर्णमुखीअश्रु–पूर्ण–मुख (१.१)
दीनादीन (१.१)
बाष्पसंदिग्धभाषिणीबाष्प–संदिग्ध (√सम्-दिह् + क्त)–भाषिन् (१.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
गम नेचकृ तो त्साहम वेक्ष्यव
र वर्णि नीवि वर्ध मा नंचहि मा
मु वाचजन कात्म जा अश्रु पूर्ण
मु खी दी ना बाष्प सं दिग्ध भाषि णी