६.११४.३९

श्रुत्वा तां मैथिलीं हृष्टस्त्वाशशंसे स जीवितम् ।
जीवितान्तमनुप्राप्तः पीत्वामृतमिवातुरः ॥

अन्वयः

रामस्तु Rama also, तांमैथिलीम् about Mythili, श्रुत्वा hearing, जीवितान्तम् end of life, अनुप्राप्तः having heard of Mythili, आतुरः ailing man, अमृतम् nectar, पीत्वेव as if drunk, जीवितम् life, आशशंसे regained hope of life

M N Dutt

Hearing (of the news of Vaidehi) Rama regained his life like one on the verge of death regaining his being after drinking nectar.

Summary

"Just as an ailing man at the end of life regains hope on drinking nectar, Sri Rama also gains hope on hearing about Mythili."

पदच्छेदः

श्रुत्वाश्रुत्वा (√श्रु + क्त्वा)
तांतद् (२.१)
मैथिलींमैथिली (२.१)
हृष्टस्त्वाशशंसेहृष्ट (√हृष् + क्त, १.१)–तु (अव्ययः)–आशशंसे (√आ-शंस् लिट् प्र.पु. एक.)
सतद् (१.१)
जीवितम्जीवित (२.१)
जीवितान्तम्जीवित–अन्त (२.१)
अनुप्राप्तःअनुप्राप्त (√अनुप्र-आप् + क्त, १.१)
पीत्वामृतम्पीत्वा (√पा + क्त्वा)–अमृत (२.१)
इवातुरःइव (अव्ययः)–आतुर (१.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८
श्रु त्वा तां मैथि लीं हृष्ट
स्त्वाश शं सेस जीवि तम्
जीवि तान्तम नु प्रा प्तः
पी त्वामृतमि वातु रः