६.२५.२८

श्रुत्वा तु तं वानरसैन्यशब्दं; लङ्कागता राक्षसराजभृत्याः ।
नष्टौजसो दैन्यपरीतचेष्टाः; श्रेयो न पश्यन्ति नृपस्य दोषैः ॥

अन्वयः

तम् those, वानरसैन्यशब्दम् sound of Vanara troops, श्रुत्वा on hearing, लङ्कागताः present in Lanka, राक्षसराजभृत्याः by the mistakes of the king of Rakshasas, नष्टौजसः became dull, दैन्यरीतचेष्टाः overcome by depression, नृपस्य Ravana's, दोषात् mistakes, श्रेयः prospect, नपश्यन्ति could not see.

M N Dutt

Hearing that hubbub of the monkey-army, the servants of the Råkşasa monarch, ran who were in Lankā, growing dispirited, and bereft of energy, with weakness overcoming their powers, did not see any good, in consequence of the fault of the ruler.

Summary

On hearing the sounds of Vanara troops, the Rakshasas present in Lanka became dull, overcome by depression, thinking that because of Ravana's mistakes they could not see any good prospects for them.॥ इत्यार्षेवाल्मीकीयेश्रीमद्रामायणेआदिकाव्येयुद्धकाण्डेचतुस्त्रिंशस्सर्गः ॥This is the end of the thirty fourth sarga of Yuddha Kanda of the first epic the holy Ramayana composed by Valmiki.

पदच्छेदः

श्रुत्वाश्रुत्वा (√श्रु + क्त्वा)
तुतु (अव्ययः)
तंतद् (२.१)
वानरसैन्यशब्दंवानर–सैन्य–शब्द (२.१)
लङ्कागतालङ्का–गत (√गम् + क्त, १.३)
राक्षसराजभृत्याःराक्षस–राजन्–भृत्य (१.३)
नष्टौजसोनष्ट (√नश् + क्त)–ओजस् (१.३)
दैन्यपरीतचेष्टाःदैन्य–परीत (√परि-इ + क्त)–चेष्टा (१.३)
श्रेयोश्रेयस् (२.१)
नन (अव्ययः)
पश्यन्तिपश्यन्ति (√दृश् लट् प्र.पु. बहु.)
नृपस्यनृप (६.१)
दोषैःदोष (३.३)

छन्दः

इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०११
श्रु त्वातु तं वानर सैन्य श ब्दं
ल ङ्काग ता राक्षस राज भृ त्याः
न ष्टौज सो दैन्यप रीत चे ष्टाः
श्रे योन प श्यन्तिनृ पस्य दो षैः
ततजगग