अन्वयः

लक्ष्मणानुगतः Lakshmana's wellwisher, सःरामः Rama, सुवेलस्य Suvela's, आरोहणंप्रति climbing, मतिम् in his mind, कृत्वा made up, सुग्रीवम् to Sugriva, धर्मज्ञम् righteous, अनुरक्तम् very affectionate, निशाचरम् night ranger, मन्त्रज्ञम् thinkercounsellor, विधिज्ञम् knower of right action, विभीषणंच and Vibheeshana, श्लक्क्ष्णया knower of facts (of Lanka), परया enemy, गिरा respectable, इदम् thus, अब्रवीत् spoke.

M N Dutt

Having been bent upon mounting Suvela, Rāma, followed by Lakşmaņa, addressed in sweet and excellent words, Sugriva, and that righteous night-ranger, Vibhisana, versed in। counsel and conversant with precepts, who was devoted to him, saying.

Summary

Rama, the well wisher of Lakshmana climbing up the Suvela mountain thought in his mind and thus spoke to Sugriva and the righteous, affectionate Vibheeshana, a counsellor, knower of right action and facts of Lanka, and a respectable enemy.

पदच्छेदः

स	तद् (१.१)
तु	तु (अव्ययः)
कृत्वा	कृत्वा (√कृ + क्त्वा)
सुवेलस्य	सुवेल (६.१)
मतिम्	मति (२.१)
आरोहणं	आरोहण (२.१)
प्रति	प्रति (अव्ययः)
लक्ष्मणानुगतो	लक्ष्मण–अनुगत (√अनु-गम् + क्त, १.१)
रामः	राम (१.१)
सुग्रीवम्	सुग्रीव (२.१)
इदम्	इदम् (२.१)
अब्रवीत्	अब्रवीत् (√ब्रू लङ् प्र.पु. एक.)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८
स	तु	कृ	त्वा	सु	वे	ल	स्य
म	ति	मा	रो	ह	णं	प्र	ति
ल	क्ष्म	णा	नु	ग	तो	रा	मः
सु	ग्री	व	मि	द	म	ब्र	वीत्