६.३१.६०

यद्याविशसि लोकांस्त्रीन्पक्षिभूतो मनोजवः ।
मम चक्षुष्पथं प्राप्य न जीवन्प्रतियास्यसि ॥

अन्वयः

मनोजवः one who has no control over mind, मम my, चक्षुःपथम् range of my eyesight, प्राप्य having come in, पक्षी bird, भूत्वा range, त्रीन् three, लोकान् worlds, अविशसि entering, जीवन् with life, नप्रतियास्यसि not go alive again.

M N Dutt

O night-ranger, if you should range the three worlds in the shape of a bird, you, coming in my ken, shall not be able to preserve your life.

Summary

"O Ravana! You have no control over your mind, and if you come in the range of my eyesight and enter the three worlds also you will not go alive again."

पदच्छेदः

यद्याविशसियदि (अव्ययः)–आविशसि (√आ-विश् लट् म.पु. )
लोकांस्त्रीन्लोक (२.३)–त्रि (२.३)
पक्षिभूतोपक्षिन्–भूत (√भू + क्त, १.१)
मनोजवःमनोजव (१.१)
मममद् (६.१)
चक्षुष्पथंचक्षुष्पथ (२.१)
प्राप्यप्राप्य (√प्र-आप् + ल्यप्)
(अव्ययः)
जीवन्जीवत् (√जीव् + शतृ, १.१)
प्रतियास्यसिप्रतियास्यसि (√प्रति-या लृट् म.पु. )

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

द्याविसि लो कां स्त्री
न्पक्षि भू तो नो वः
क्षुष्प थं प्राप्य
जीन्प्रति यास्यसि