प्रविश्य सीता बहुवृक्षषण्डां; तां राक्षसेन्द्रस्य विहारभूमिम् ।
संप्रेक्ष्य संचिन्त्य च राजपुत्रौ; परं विषादं समुपाजगाम ॥
प्रविश्य सीता बहुवृक्षषण्डां; तां राक्षसेन्द्रस्य विहारभूमिम् ।
संप्रेक्ष्य संचिन्त्य च राजपुत्रौ; परं विषादं समुपाजगाम ॥
अन्वयः
सीता Sita, बहुवृक्षषण्डाम् with many trees, राक्षसेन्द्रस्य Rakshasa Lord's, विहारभूमिम् pleasure garden, ताम् they, प्रविश्य on entering, राजपुत्रौ king's sons, सम्प्रेक्ष्य having keenly observed, सञ्चिन्त्यच with intense agony, परम् very, विषादम् sad, उपाजगाम gave way.M N Dutt
Entering that sporting-ground of the Raksasa lord abounding in woody tracts, Sītā, having beheld those princes and reflected on them, became subject to a mighty grief.Summary
Having entered the Rakshasa's pleasure garden which had many trees, Sita gave way to intense sorrow having keenly observed the king's sons.॥ इत्यार्षेवाल्मीकीयेश्रीमद्रामायणेआदिकाव्येयुद्धकाण्डेअष्टचत्वारिंशस्सर्गः ॥This is the end of the forty eighth sarga of Yuddha Kanda of the first epic the holy Ramayana composed by sage Valmiki.पदच्छेदः
| प्रविश्य | प्रविश्य (√प्र-विश् + ल्यप्) |
| सीता | सीता (१.१) |
| बहुवृक्षषण्डां | बहु–वृक्ष–षण्ड (२.१) |
| तां | तद् (२.१) |
| राक्षसेन्द्रस्य | राक्षस–इन्द्र (६.१) |
| विहारभूमिम् | विहार–भूमि (२.१) |
| सम्प्रेक्ष्य | सम्प्रेक्ष्य (√सम्प्र-ईक्ष् + ल्यप्) |
| संचिन्त्य | संचिन्त्य (√सम्-चिन्तय् + ल्यप्) |
| च | च (अव्ययः) |
| राजपुत्रौ | राजन्–पुत्र (२.२) |
| परं | पर (२.१) |
| विषादं | विषाद (२.१) |
| समुपाजगाम | समुपाजगाम (√समुपा-गम् लिट् प्र.पु. एक.) |
छन्दः
उपजातिः [११]छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| प्र | वि | श्य | सी | ता | ब | हु | वृ | क्ष | ष | ण्डां |
| तां | रा | क्ष | से | न्द्र | स्य | वि | हा | र | भू | मिम् |
| सं | प्रे | क्ष्य | सं | चि | न्त्य | च | रा | ज | पु | त्रौ |
| प | रं | वि | षा | दं | स | मु | पा | ज | गा | म |