६.४.४९

व्यूढानि कपिसैन्यानि प्रकाशन्तेऽधिकं प्रभो ।
देवानामिव सैन्यानि संग्रामे तारकामये ॥

अन्वयः

प्रभो O King, व्यूढानि placed in order, कपिसैन्यानि the army of vanaras, ताराकामये in Taraka's, सङ्ग्रामे in the battle, देवानाम् of devatas, सैन्यानीव like the army, अधिकम् very much, प्रकाशन्ते shining, आर्य O king, एवम् in that way, एतान् these, समीक्ष्य reviewing, प्रीतः pleased, भवितुम् you be, अर्हसि ought to

M N Dutt

O lord, this host of monkeys appear splendid to the height, as did the celestial host on the occasion of the destruction of Tāraka. Seeing all this, you should, O noble one, feel delighted.

Summary

O King This army of vanaras placed in order is like the forces of gods in their battle with Taraka (a rakshasa who was killed in a battle by Karthikeya) and shines very much. O king, reviewing these (arrangements of army) you ought to be pleased (said Lakshmana to Rama).

पदच्छेदः

व्यूढानिव्यूढ (√वि-ऊह् + क्त, १.३)
कपिसैन्यानिकपि–सैन्य (१.३)
प्रकाशन्तेप्रकाशन्ते (√प्र-काश् लट् प्र.पु. बहु.)
ऽधिकंअधिक (२.१)
प्रभोप्रभु (८.१)
देवानाम्देव (६.३)
इवइव (अव्ययः)
सैन्यानिसैन्य (१.३)
संग्रामेसंग्राम (७.१)
तारकामयेतारका–मय (७.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८
व्यू ढानिकपि सै न्यानि
प्र का श न्तेऽधि कंप्र भो
दे वा नामिव सै न्यानि
सं ग्रा मे तार काम ये