अन्वयः
वानरैः vanaras, कराग्रैः with their hands, चरणाग्रैश्च and with their feet, उद्दतम् risen up, भीमम् terrible, रजः dust, सवितुः Sun's, प्रभाम् radiance, निवार्य keeping off, सपर्वतवनाकाशाम् with mountains and forests, लोकम् all over the world, अन्तर्दधे concealing, भीम हरिवाहिनी fierce flow of vanara troops, अम्बुदसन्ततीः as if spread upto sky, ज्यामिव like the cord of a bow, दक्षिणाम् southern, छादयन्ती, ययौ alas
M N Dutt
The mighty dust raised by bears, monkeys, and tigers, having for their weapons nails and teeth, with the foreparts of their feet and hands, enveloped the world, and the splendour of the sun was obscured.
Summary
The terrible dust risen up by the (stamping) legs and hands of the vanara troops spread all over is keeping off Sun's radiance as if creating fear.Alas, the frightening army of vanaras went spreading all over the mountains and forests like the spread of clouds over the sky.
पदच्छेदः
| कराग्रैश्चरणाग्रैश्च | कर–अग्र (३.३)–चरण–अग्र (३.३)–च (अव्ययः) |
| वानरैर् | वानर (३.३) |
| उद्धतं | उद्धत (√उत्-हन् + क्त, १.१) |
| रजः | रजस् (१.१) |
| भौमम् | भौम (२.१) |
| अन्तर्दधे | अन्तर्दधे (√अन्तः-धा लिट् प्र.पु. एक.) |
| लोकं | लोक (२.१) |
| निवार्य | निवार्य (√नि-वारय् + ल्यप्) |
| सवितुः | सवितृ (६.१) |
| प्रभाम् | प्रभा (२.१) |
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|
| क | रा | ग्रै | श्च | र | णा | ग्रै | श्च |
| वा | न | रै | रु | द्ध | तं | र | जः |
| भौ | म | म | न्त | र्द | धे | लो | कं |
| नि | वा | र्य | स | वि | तुः | प्र | भाम् |