६.४३.१

धूम्राक्षं निहतं श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः ।
बलाध्यक्षमुवाचेदं कृताञ्जलिमुपस्थितम् ॥

अन्वयः

रावणः Ravana, वज्रदंष्ट्रम् Vajradamshtra, वालिपुत्रेण by Vali's son, हतम् killed, श्रुत्वा hearing, उपस्थितम् stood, कृताञ्जलिम् with folded hand s, बलाध्यक्षम् chief of army, इदम् this, उवाच spoke.

M N Dutt

Hearing Dhūmrākṣa slain, Rāvana-lord of the Raksasas-overwhelmed with a mighty rage, began to sigh like a serpent.

Summary

On hearing about Vajradamshtra being killed by Vali's son, Ravana spoke to the chief of the army who stood with folded hands.

पदच्छेदः

धूम्राक्षंधूम्राक्ष (२.१)
निहतंनिहत (√नि-हन् + क्त, २.१)
श्रुत्वाश्रुत्वा (√श्रु + क्त्वा)
रावणोरावण (१.१)
राक्षसेश्वरःराक्षसेश्वर (१.१)
बलाध्यक्षम्बलाध्यक्ष (२.१)
उवाचेदंउवाच (√वच् लिट् प्र.पु. एक.)–इदम् (२.१)
कृताञ्जलिम्कृताञ्जलि (२.१)
उपस्थितम्उपस्थित (√उप-स्था + क्त, २.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

धू म्रा क्षंनि तं श्रु त्वा
रा णो राक्ष सेश्व रः
ला ध्यक्षमु वा चे दं
कृ ताञ्जलिमुस्थि तम्