६.४५.४२

ततः प्रहस्तः कपिराजवाहिनी;मभिप्रतस्थे विजयाय दुर्मतिः ।
विवृद्धवेगां च विवेश तां चमूं; यथा मुमूर्षुः शलभो विभावसुम् ॥

अन्वयः

ततः thereafter, दुर्मतिः perverted, प्रहस्तः Prahastha, कपिराजवाहिनीम् army of monkey king, विजयाय to conquer, प्रहस्तः Prahastha, विवृद्धवेगःच grown immensely, मुमूर्षुः being on the point of death, शलभः moth, विभावसंयथा enters into flame, तांचमूम् that, विवेश entered.

M N Dutt

And like an insect falling into a flame, the wicked-minded Prahasta for obtaining victory, increasing his impetuosity entered into that host of the monkey-king.

Summary

Thereafter, perverted Prahastha entered into that army of monkey king grown immensely, to conquer the army, just as moth enters into flame, being at the point of death.॥ इत्यार्षेवाल्मीकीयेश्रीमद्रामायणेआदिकाव्येयुद्धकाण्डेसप्तपञ्चाशस्सर्गः ॥This is the end of the fifty seventh sarga of Yuddha Kanda of the first epic the holy Ramayana composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

ततःततस् (अव्ययः)
प्रहस्तःप्रहस्त (१.१)
कपिराजवाहिनीम्कपि–राजन्–वाहिनी (२.१)
अभिप्रतस्थेअभिप्रतस्थे (√अभिप्र-स्था लिट् प्र.पु. एक.)
विजयायविजय (४.१)
दुर्मतिःदुर्मति (१.१)
विवृद्धवेगांविवृद्ध (√वि-वृध् + क्त)–वेग (२.१)
चच (अव्ययः)
विवेशविवेश (√विश् लिट् प्र.पु. एक.)
तांतद् (२.१)
चमूंचमू (२.१)
यथायथा (अव्ययः)
मुमूर्षुःमुमूर्षु (१.१)
शलभोशलभ (१.१)
विभावसुम्विभावसु (२.१)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
त तःप्र ह स्तःकपि राज वाहि नी
म भिप्र त स्थेविज याय दुर्म तिः
वि वृद्ध वे गांचवि वेश तांच मूं
य थामु मू र्षुःशल भोवि भाव सुम्
जतजर