अन्वयः

भुजगेन्द्रबाहुः whose arms are like king of serpents (smooth and strong), सेवानुगतः followed by army, पृथुश्रीः shining with splendour, रामः Rama, अतिप्रचण्डम् exceedingly furious, तत् that, राक्षसानीकम् Rakshasa army, आलोक्य seeing, शस्त्रभृताम् wielder of weapons, वरिष्ठम् foremost, विभीषणम् Vibheeshana, उवाच spoke.

M N Dutt

Seeing that terrific host of Räkşasas, that eminently auspicious one, followed by the forces, having arms resembling the lord of serpents-Rama-spoke to Vibhişana foremost of those bearing arms.

Summary

Rama, whose arms were like the king of serpents, shining with splendour, followed by army, seeing the army of Rakshasas exceedingly furious, spoke to Vibheeshana the foremost of the wielder of weapons.

पदच्छेदः

तद्	तद् (२.१)
राक्षसानीकम्	राक्षस–अनीक (२.१)
अतिप्रचण्डम्	अति (अव्ययः)–प्रचण्ड (२.१)
आलोक्य	आलोक्य (√आ-लोकय् + ल्यप्)
रामो	राम (१.१)
भुजगेन्द्रबाहुः	भुजग–इन्द्र–बाहु (१.१)
विभीषणं	विभीषण (२.१)
शस्त्रभृतां	शस्त्र–भृत् (६.३)
वरिष्ठम्	वरिष्ठ (२.१)
उवाच	उवाच (√वच् लिट् प्र.पु. एक.)
सेनानुगतः	सेना–अनुगत (√अनु-गम् + क्त, १.१)
पृथुश्रीः	पृथु–श्री (१.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
त	द्रा	क्ष	सा	नी	क	म	ति	प्र	च	ण्ड
मा	लो	क्य	रा	मो	भु	ज	गे	न्द्र	बा	हुः
वि	भी	ष	णं	श	स्त्र	भृ	तां	व	रि	ष्ठ
मु	वा	च	से	ना	नु	ग	तः	पृ	थु	श्रीः