अन्वयः

रामः Rama, युधि in combat, निर्विषाशीविषसन्निकाशम् resembling a serpent rid of poison without his crown, शान्तार्चिषम् without splendour, सूर्यमिव like sun, अप्रकाशम् without brightness, गतश्रियम् glory lost, कृत्तकिरीटकूटम् crown being torn, तंराक्षसेन्द्रम् that king of Rakshasas, उवाच said.

M N Dutt

Rāma in the encounter addressed the lord of Rākşasas, resembling a serpent bereft of venom, shorn of his splendour, like to the sun shrouded (in mist), without his wonted grace, and having his entire tiara riven-saying.

Summary

Rama said to the king of Rakshasas, who was like a serpent rid of poison without (head) crown, without splendour like the Sun without brightness, his glory lost with the crown broken in the combat.

पदच्छेदः

तं	तद् (२.१)
निर्विषाशीविषसंनिकाशं	निर्विष–आशीविष–संनिकाश (२.१)
शान्तार्चिषं	शान्त (√शम् + क्त)–अर्चिस् (२.१)
सूर्यम्	सूर्य (२.१)
इवाप्रकाशम्	इव (अव्ययः)–अप्रकाश (२.१)
गतश्रियं	गत (√गम् + क्त)–श्री (२.१)
कृत्तकिरीटकूटम्	कृत्त (√कृत् + क्त)–किरीट–कूट (२.१)
उवाच	उवाच (√वच् लिट् प्र.पु. एक.)
रामो	राम (१.१)
युधि	युध् (७.१)
राक्षसेन्द्रम्	राक्षस–इन्द्र (२.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
तं	नि	र्वि	षा	शी	वि	ष	सं	नि	का	शं
शा	न्ता	र्चि	षं	सू	र्य	मि	वा	प्र	का	शम्
ग	त	श्रि	यं	कृ	त्त	कि	री	ट	कू	ट
मु	वा	च	रा	मो	यु	धि	रा	क्ष	से	न्द्रम्