स सायकार्तो विपरीतचेताः; कूजन्पृथिव्यां निपपात वीरः ।
तं प्रेक्ष्य भूमौ पतितं विसंज्मं; नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः ॥
स सायकार्तो विपरीतचेताः; कूजन्पृथिव्यां निपपात वीरः ।
तं प्रेक्ष्य भूमौ पतितं विसंज्मं; नेदुः प्रहृष्टा युधि यातुधानाः ॥
अन्वयः
सःवीरः that hero, सायकार्तः hurt by arrow, विपरीतचेताः lost sense, कूजन् groaning, पृथिव्याम् on the ground, निपपात fell, युधि in battle, विसंज्ञम् sent forth, भूमौ on the ground, पतितम् fallen, तम् they, प्रेक्ष्य seeing, यातुधानाः an evil spirit, प्रहृष्टाः joyfully, नेदुः shouted.M N Dutt
Thereat, agonised by the shaft, that hero, with his senses bewildered, dropped down to the ground with shrieks. And seeing him down on the earth bereft of his senses, the Yātudhānas were filled with rejoicing.Summary
That hero (Sugriva) hurt by the arrow lost senses and fell on the ground groaning in the battlefield. Seeing that the Rakshasas shouted joyfully overtaken by evil spirits.पदच्छेदः
| स | तद् (१.१) |
| सायकार्तो | सायक–आर्त (१.१) |
| विपरीतचेताः | विपरीत–चेतस् (१.१) |
| कूजन् | कूजत् (√कूज् + शतृ, १.१) |
| पृथिव्यां | पृथिवी (७.१) |
| निपपात | निपपात (√नि-पत् लिट् प्र.पु. एक.) |
| वीरः | वीर (१.१) |
| तं | तद् (२.१)–तद् (२.१) |
| प्रेक्ष्य | प्रेक्ष्य (√प्र-ईक्ष् + ल्यप्)–प्रेक्ष्य (√प्र-ईक्ष् + ल्यप्) |
| भूमौ | भूमि (७.१)–भूमि (७.१) |
| पतितं | पतित (√पत् + क्त, २.१)–पतित (√पत् + क्त, २.१) |
| विसंज्ञं | विसंज्ञ (२.१)–विसंज्ञ (२.१) |
| नेदुः | नेदुः (√नद् लिट् प्र.पु. बहु.)–नेदुः (√नद् लिट् प्र.पु. बहु.) |
| प्रहृष्टा | प्रहृष्ट (√प्र-हृष् + क्त, १.३)–प्रहृष्ट (√प्र-हृष् + क्त, १.३) |
| युधि | युध् (७.१)–युध् (७.१) |
| यातुधानाः | यातुधान (१.३)–यातुधान (१.३) |
छन्दः
उपजातिः [११]छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स | सा | य | का | र्तो | वि | प | री | त | चे | ताः |
| कू | ज | न्पृ | थि | व्यां | नि | प | पा | त | वी | रः |
| तं | प्रे | क्ष्य | भू | मौ | प | ति | तं | वि | सं | ज्मं |
| ने | दुः | प्र | हृ | ष्टा | यु | धि | या | तु | धा | नाः |