६.४७.८९

तमाह सौमित्रिरदीनसत्त्वो; विस्फारयन्तं धनुरप्रमेयम् ।
अन्वेहि मामेव निशाचरेन्द्र; न वानरांस्त्वं प्रति योद्धुमर्हसि ॥

अन्वयः

अदीनसत्त्वः not depressed in spirit, सौमित्रिः Saumithri, अप्रमेयम् immeasurable, धनुः bow, विष्फारयन्तम् stretching, तम् him, आह Oh, निशाचरेन्द्र Lord of night rangers, माम् me, अभ्येहि aware, त्वम् you, वानरान् Vanaras, प्रतियोद्धुम् fighting war, अर्हः you ought not.

M N Dutt

As that one of immeasurable prowess kept stretching his bow. And as that one of immeasurable prowess kept stretching his bow, Sumitrā's son of unflagging mettle, addressed him saying, “O lord of night-rangers, do you today try me in encounter. You ought not to strive with the monkeys."

Summary

Saumithri who was not depressed in spirit (by Ravana's attack) addressing Ravana who was stretching his bow said "Oh! Lord of night rangers, Be aware. You ought not to fight with vanaras."

पदच्छेदः

तम्तद् (२.१)
आहआह (√अह् लिट् प्र.पु. एक.)
सौमित्रिर्सौमित्रि (१.१)
अदीनसत्त्वोअदीन–सत्त्व (१.१)
विस्फारयन्तंविस्फारयत् (√वि-स्फारय् + शतृ, २.१)
धनुर्धनुस् (२.१)
अप्रमेयम्अप्रमेय (२.१)
अन्वेहिअन्वेहि (√अन्वा-इ लोट् म.पु. )
माम्मद् (२.१)
एवएव (अव्ययः)
निशाचरेन्द्रनिशाचर–इन्द्र (८.१)
नन (अव्ययः)
वानरांस्त्वंवानर (२.३)–त्वद् (१.१)
प्रतिप्रति (अव्ययः)
योद्धुम्योद्धुम् (√युध् + तुमुन्)
अर्हसिअर्हसि (√अर्ह् लट् म.पु. )

छन्दः

इन्द्रवज्रा [११: ततजगग]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
त माह सौ मित्रिर दीन स त्त्वो
वि स्फार य न्तंधनु रप्र मे यम्
अ न्वेहि मा मेवनि शाच रेन्द्र
न वान रां स्त्वंप्रति योद्धु मर्हसि
ततजगग