स राजमार्गं वपुषा प्रकाशय;न्सहस्ररश्मिर्धरणीमिवांशुभिः ।
जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः; शतक्रतुर्गेहमिव स्वयम्भुवः ॥
स राजमार्गं वपुषा प्रकाशय;न्सहस्ररश्मिर्धरणीमिवांशुभिः ।
जगाम तत्राञ्जलिमालया वृतः; शतक्रतुर्गेहमिव स्वयम्भुवः ॥
अन्वयः
सहस्ररश्मिः thousand rayed luminary, धरणीमिव like the earth, सः he, राजमार्गम् royal path, वपुषा deity, प्रकाशयन् brightened, तत्र there, अञ्जलिमालया garland of joined palms, वृतः circle, गेहम् home, शतक्रतुः performed a hundred horse sacrifices, स्वयम्भुव: like the Brahma, जगाम went.M N Dutt
Illuming the highway with the splendour of his person, like the thousand-rayed (Sun) discovering the earth with his rays, (Kumbhakarna) went on, engirt around by joined hands resembling wreaths, like Śatakratu* going to the abode of the Self-sprung. *Lit. him of an hundred sacrifices-an appellation of Indra.Summary
Kumbhakarna went like the thousand rayed Sun illuminating the earth by his splendour brightening the royal path, greeted by a circle of Rakshasas joining palms like Indra who has done a hundred sacrifices went to the abode of selfborn Brahma.पदच्छेदः
| स | तद् (१.१) |
| राजमार्गं | राजमार्ग (२.१) |
| वपुषा | वपुस् (३.१) |
| प्रकाशयन् | प्रकाशयत् (√प्र-काशय् + शतृ, १.१) |
| सहस्ररश्मिर् | सहस्ररश्मि (१.१) |
| धरणीम् | धरणी (२.१) |
| इवांशुभिः | इव (अव्ययः)–अंशु (३.३) |
| जगाम | जगाम (√गम् लिट् प्र.पु. एक.) |
| तत्राञ्जलिमालया | तत्र (अव्ययः)–अञ्जलि–माला (३.१) |
| वृतः | वृत (√वृ + क्त, १.१) |
| शतक्रतुर् | शतक्रतु (१.१) |
| गेहम् | गेह (२.१) |
| इव | इव (अव्ययः) |
| स्वयम्भुवः | स्वयम्भु (६.१) |
छन्दः
वंशस्थम् [१२: जतजर]छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ | ९ | १० | ११ | १२ |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| स | रा | ज | मा | र्गं | व | पु | षा | प्र | का | श | य |
| न्स | ह | स्र | र | श्मि | र्ध | र | णी | मि | वां | शु | भिः |
| ज | गा | म | त | त्रा | ञ्ज | लि | मा | ल | या | वृ | तः |
| श | त | क्र | तु | र्गे | ह | मि | व | स्व | य | म्भु | वः |
| ज | त | ज | र | ||||||||