६.५५.११४

स कुम्भकर्णोऽस्त्रनिकृत्तबाहु;र्महान्निकृत्ताग्र इवाचलेन्द्रः ।
उत्पाटयामास करेण वृक्षं; ततोऽभिदुद्राव रणे नरेन्द्रम् ॥

अन्वयः

अस्त्रनिकृत्तबाहुः arm cut off by arrow, महासिना like peak cut off, कृत्ताग्रः deprived of limb, अचलेन्द्रःइव like a mountain, सः he कुम्भकर्णः Kumbhakarna, करेण Palmyra, वृक्षम् tree, उत्पाटयमास seized, ततः thereafter, रणे battle, नरेन्द्रम् king, अभिदुद्राव went towards.

M N Dutt

Then Kumbhakarma, having his arm severed, resembling the foremost of mountains with its crest hewn away by a mighty sabre, tore up a tree with his (remaining) arm and in the conflict rushed against the monarch of men.

Summary

One arm cut off, Kumbhakarna deprived of limb looked like a mountain with peak cut off. Thereafter he seized a palmyra tree and went towards Rama.

पदच्छेदः

सतद् (१.१)
कुम्भकर्णोकुम्भकर्ण (१.१)
ऽस्त्रनिकृत्तबाहुर्अस्त्र–निकृत्त (√नि-कृत् + क्त)–बाहु (१.१)
महान्निकृत्ताग्रमहत् (१.१)–निकृत्त (√नि-कृत् + क्त)–अग्र (१.१)
इवाचलेन्द्रःइव (अव्ययः)–अचल–इन्द्र (१.१)
उत्पाटयामासउत्पाटयामास (√उत्-पाटय् प्र.पु. एक.)
करेणकर (३.१)
वृक्षंवृक्ष (२.१)
ततोततस् (अव्ययः)
ऽभिदुद्रावअभिदुद्राव (√अभि-द्रु लिट् प्र.पु. एक.)
रणेरण (७.१)
नरेन्द्रम्नरेन्द्र (२.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०११
स कुम्भ क र्णोऽस्त्रनि कृत्त बाहु
र्म हान्नि कृ त्ताग्रइ वाच ले न्द्रः
उ त्पाट या मासक रेण वृ क्षं
त तोऽभि दु द्रावर णेन रे न्द्रम्