६.५५.११६

स कुम्भकर्णस्य भुजो निकृत्तः; पपात भूमौ गिरिसंनिकाशः ।
विवेष्टमानो निजघान वृक्षा;ञ्शैलाञ्शिलावानरराक्षसांश्च ॥

अन्वयः

कुम्भकर्णस्य Kumbhakarna's, गिरिसन्निकाशः resembled a mountain, सःभुजः that arm, निकृत्तः severed, भूमौ on ground, पपात fell, विवेष्टमानाः turning round and round, वृक्षान् trees, शैलान् mountains, शिलावानरराक्षसांश्च mountains, Vanaras and Rakshasas, निजघान crushed.

M N Dutt

That arm of Kumbhakarma, being severed, dropped inert on the earth, like a hill, and crushed trees and rocks and crags and monkeys and Raksasas.

Summary

Kumbhakarna who resembled a mountain, his arm severed turning round and round fell on trees, mountains, Vanaras and Rakshasas crushing them.

पदच्छेदः

तद् (१.१)
कुम्भकर्णस्यकुम्भकर्ण (६.१)
भुजोभुज (१.१)
निकृत्तःनिकृत्त (√नि-कृत् + क्त, १.१)
पपातपपात (√पत् लिट् प्र.पु. एक.)
भूमौभूमि (७.१)
गिरिसंनिकाशःगिरि–संनिकाश (१.१)
विवेष्टमानोविवेष्टमान (√वि-वेष्ट् + शानच्, १.१)
निजघाननिजघान (√नि-हन् लिट् प्र.पु. एक.)
वृक्षाञ्वृक्ष (२.३)
शैलाञ्शैल (२.३)
शिलाशिला (२.३)
वानरराक्षसांश्चवानर–राक्षस (२.३)–च (अव्ययः)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१०११
कुम्भ र्णस्यभु जोनि कृ त्तः
पा भू मौगिरि संनि का शः
वि वेष्ट मा नोनि घा वृ क्षा
ञ्शै लाञ्शि ला वा राक्ष सांश्च