६.५५.११७

तं छिन्नबाहुं समवेक्ष्य रामः; समापतन्तं सहसा नदन्तम् ।
द्वावर्धचन्द्रौ निशितौ प्रगृह्य; चिच्छेद पादौ युधि राक्षसस्य ॥

अन्वयः

रामः Rama, छिन्नबाहुम् with broken arms, सहसा rushing, समापतन्तम् towards, तम् him, समवेक्ष्य perceiving, युधि combat, द्वौ at once, निशितौ sharp, अर्धचन्द्रौ moon shaped, प्रगृह्य taking, राक्षसस्य Rakshasa's, पादौ feet, चिच्छेद split.

M N Dutt

Rāma, seeing that one shorn of his arms suddenly spring up, roaring, took up two whetted crescents, and in the contest cut off the legs of the Rākşasa.

Summary

Perceiving Kumbhakarna with broken arms rushing towards him, Rama at once took a sharp moon shaped arrow and split his feet.

पदच्छेदः

तंतद् (२.१)
छिन्नबाहुंछिन्न (√छिद् + क्त)–बाहु (२.१)
समवेक्ष्यसमवेक्ष्य (√समव-ईक्ष् + ल्यप्)
रामःराम (१.१)
समापतन्तंसमापतत् (√समा-पत् + शतृ, २.१)
सहसासहस् (३.१)
नदन्तम्नदत् (√नद् + शतृ, २.१)
द्वावर्धचन्द्रौद्वि (२.२)–अर्धचन्द्र (२.२)
निशितौनिशित (√नि-शा + क्त, २.२)
प्रगृह्यप्रगृह्य (√प्र-ग्रह् + ल्यप्)
चिछेदचिछेद (√छिद् लिट् प्र.पु. एक.)
पादौपाद (२.२)
युधियुध् (७.१)
राक्षसस्यराक्षस (६.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०११
तं छिन्न बा हुंसम वेक्ष्य रा मः
स माप त न्तंसह सान द न्तम्
द्वा वर्ध च न्द्रौनिशि तौप्र गृह्य
चि च्छेद पा दौयुधि राक्ष सस्य