६.५५.११८

निकृत्तबाहुर्विनिकृत्तपादो; विदार्य वक्त्रं वडवामुखाभम् ।
दुद्राव रामं सहसाभिगर्ज;न्राहुर्यथा चन्द्रमिवान्तरिक्षे ॥

अन्वयः

निकृत्तबाहुः arms broken, विनिकृत्तपादः feet cut off, वदनामुखाभम् like fire, वक्त्रम् mouth, विदार्य enlarging, अभिगर्जन् shouting, अन्तरिक्षे sky, राहुर्यथा like Rahu, चन्द्रमिव capturing moon, सहसा rushed, रामम् to Rama, दुद्राव speedily.

M N Dutt

Having his arms cut off and his legs also severed, (Kumbhakarma), opening wide his mouth resembling in sheen the mouth of a mare, roaring swiftly darted against Rāghava, even as Rāhu pursue the Moon in the firmament.

Summary

Arms broken, feet cut off, dilating his mouth like fire, shouting aloud like Rahu entering moon in the sky he rushed to Rama speedily.

पदच्छेदः

निकृत्तबाहुर्निकृत्त (√नि-कृत् + क्त)–बाहु (१.१)
विनिकृत्तपादोविनिकृत्त (√विनि-कृत् + क्त)–पाद (१.१)
विदार्यविदार्य (√वि-दारय् + ल्यप्)
वक्त्रंवक्त्र (२.१)
वडवामुखाभम्वडबामुख–आभ (२.१)
दुद्रावदुद्राव (√द्रु लिट् प्र.पु. एक.)
रामंराम (२.१)
सहसाभिगर्जन्सहस् (३.१)–अभिगर्जत् (√अभि-गर्ज् + शतृ, १.१)
राहुर्राहु (१.१)
यथायथा (अव्ययः)
चन्द्रम्चन्द्र (२.१)
इवान्तरिक्षेइव (अव्ययः)–अन्तरिक्ष (७.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०११
नि कृत्त बा हुर्विनि कृत्त पा दो
वि दार्य व क्त्रंवड वामु खा भम्
दु द्राव रा मंसह साभि गर्ज
न्रा हुर्य था चन्द्रमि वान्त रि क्षे