६.५५.१४

ततो विनेदुः सहसा प्रहृष्टा; रक्षोगणास्तं व्यथितं समीक्ष्य ।
प्लवंगमास्तु व्यथिता भयार्ताः; प्रदुद्रुवुः संयति कुम्भकर्णात् ॥

अन्वयः

ततः then, रक्षोगणाः Rakshasa army, व्यथितम् agonized तम् his, समीक्ष्य perceiving, प्रहृष्टाः happy, सहसा collected, विनेदुः rejoiced, प्लवङ्गमास्तु for Vanaras, व्यथिताः. frightened, भयार्ताः in fear, संयति , कुम्भकर्णात् Kumbhakarna's, प्रदुद्रुवुः fled.

M N Dutt

Then, beholding him in torments, Raksasas suddenly rejoiced, emitted shouts; and the monkeys aggrieved and overcome with fright, began to fly Kumbhakarna in battle.

Summary

Rakshasa's army collected together rejoiced to see Hanuman agonized. Vanaras were frightened and fled in fear of Kumbhakarna.

पदच्छेदः

ततोततस् (अव्ययः)
विनेदुःविनेदुः (√वि-नद् लिट् प्र.पु. बहु.)
सहसासहस् (३.१)
प्रहृष्टाप्रहृष्ट (√प्र-हृष् + क्त, १.३)
रक्षोगणास्तंरक्षस्–गण (१.३)–तद् (२.१)
व्यथितंव्यथित (√व्यथ् + क्त, २.१)
समीक्ष्यसमीक्ष्य (√सम्-ईक्ष् + ल्यप्)
प्लवंगमास्तुप्लवंगम (१.३)–तु (अव्ययः)
व्यथिताव्यथित (√व्यथ् + क्त, १.३)
भयार्ताःभय–आर्त (१.३)
प्रदुद्रुवुःप्रदुद्रुवुः (√प्र-द्रु लिट् प्र.पु. बहु.)
संयतिसंयत् (७.१)
कुम्भकर्णात्कुम्भकर्ण (५.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०११
त तोवि ने दुःसह साप्र हृ ष्टा
र क्षोग णा स्तंव्यथि तंस मीक्ष्य
प्ल वंग मा स्तुव्यथि ताभ या र्ताः
प्र दुद्रु वुः संयति कुम्भ क र्णात्