६.५५.७२

बुभुक्षितः शोणितमांसगृध्नुः; प्रविश्य तद्वानरसैन्यमुग्रम् ।
चखाद रक्षांसि हरीन्पिशाचा;नृक्षांश्च मोहाद्युधि कुम्भकर्णः ॥

अन्वयः

बुभुक्षितः consumed, शोणितमांसगृध्नुः blood and flesh, कुम्भकर्णः Kumbhakarna, उग्रम् ferocious, तत् that, वानरसैन्यम् Vanara army, प्रविश्य entering, युधि battle, मोहात् delusion, रक्षांसि Rakshasas also, हरीन् Vanaras, पिशाचान् demons, ऋक्षान् च Bears, चखाद entering, युगान्ते at the end of universe, मृत्युः death, यथैव like the same way, हरते seizing, मुख्यान् principal, हरीन् Vanaras, भक्ष्यामास started consuming.

M N Dutt

On entering the mighty host of monkeys, the hungry Kumbhakarna, hankering after flesh and blood, ate up the monkeys and with them, devoured many a Rākşasa and Piśāca by, mistake. Thus, as Death devour creatures at the end of a Yuga, he destroyed the mighty monkeys.

Summary

Kumbhakarna started seizing principal monkeys in the same way as death at the end of universe. Being famished for flesh and blood he entered the Vanara army in delusion and consumed not only Vanaras but Rakshasas, demons and bears also.

पदच्छेदः

बुभुक्षितःबुभुक्षित (√बुभुक्ष् + क्त, १.१)
शोणितमांसगृध्नुःशोणित–मांस–गृध्नु (१.१)
प्रविश्यप्रविश्य (√प्र-विश् + ल्यप्)
तद्तद् (२.१)
वानरसैन्यम्वानर–सैन्य (२.१)
उग्रम्उग्र (२.१)
चखादचखाद (√खाद् लिट् प्र.पु. एक.)
रक्षांसिरक्षस् (२.३)
हरीन्हरि (२.३)
पिशाचान्पिशाच (२.३)
ऋक्षांश्चऋक्ष (२.३)–च (अव्ययः)
मोहाद्मोह (५.१)
युधियुध् (७.१)
कुम्भकर्णःकुम्भकर्ण (१.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०११
बु भुक्षि तः शोणित मांस गृ ध्नुः
प्र विश्य त द्वानर सैन्य मु ग्रम्
च खाद र क्षांसिह रीन्पि शा चा
नृ क्षांश्च मो हाद्युधि कुम्भ क र्णः