६.५५.८९

कुम्भकर्णस्तु संक्रुद्धः समारूढः प्लवंगमैः ।
व्यधूनयत्तान्वेगेन दुष्टहस्तीव हस्तिपान् ॥

अन्वयः

प्लवङ्गमैः on monkeys, समारूढः climbed up कुम्भकर्णस्तु on Kumbhakarna, सङ्ककृद्धः very angry, दुष्टहस्ती harsh elephant, हस्तिपान् इव rider, आन् blowing, वेगेन speedily, व्यधूनयत् shook off.

M N Dutt

Kumbhakarna mounted by those monkeys, waxing exceedingly enraged, shook them vehemently, even as mad elephants shake the drivers thereof,

Summary

Enraged Kumbhakarna shook off the monkeys climbed on his body like a harsh elephant shakes off its rider.

पदच्छेदः

कुम्भकर्णस्तुकुम्भकर्ण (१.१)–तु (अव्ययः)
संक्रुद्धःसंक्रुद्ध (√सम्-क्रुध् + क्त, १.१)
समारूढःसमारूढ (√समा-रुह् + क्त, १.१)
प्लवंगमैःप्लवंगम (३.३)
व्यधूनयत्व्यधूनयत् (√वि-धूनय् लङ् प्र.पु. एक.)
तान्तद् (२.३)
वेगेनवेग (३.१)
दुष्टहस्तीवदुष्ट (√दुष् + क्त)–हस्तिन् (१.१)–इव (अव्ययः)
हस्तिपान्हस्तिप (२.३)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

कुम्भ र्णस्तु सं क्रु द्धः
मा रू ढःप्ल वं मैः
व्य धू त्ता न्वे गे
दुष्ट स्तीस्ति पान्