६.५७.४९

निजघ्नुः सहसाप्लुत्य यातुधानान्प्लवंगमाः ।
शैलशृङ्गनिपातैश्च मुष्टिभिर्वान्तलोचनाः ।
चेलुः पेतुश्च नेदुश्च तत्र राक्षसपुंगवाः ॥

अन्वयः

प्लवङ्गमाः monkeys, वीरान् leaders, यातुधानान् troop leaders, सहसा also, निर्जघ्नुः blows, तत्र there, ते they, राक्षसपुङ्गवाः Rakshasa leaders, शृङ्गाचितांङ्गाश्च bodies covered by mountain peak, मुष्टिभिः with fists, वान्तलोचनाः eyeballs protruded, चेलुः trembled, पेतुश्च shrieked, नेदुश्च fell down.

M N Dutt

Smite with mountain-peaks on their persons, and with their eyes falling off, the foremost of Rakşasas moved, dropped down, or roared in the scene of conflict.

Summary

The Rakshasa leaders, hit by the blows of Vanaras, fell down on the mountain peaks, trembling with their eyes protruded by the blows of fists.

पदच्छेदः

निजघ्नुःनिजघ्नुः (√नि-हन् लिट् प्र.पु. बहु.)
सहसाप्लुत्यसहस् (३.१)–आप्लुत्य (√आ-प्लु + ल्यप्)
यातुधानान्यातुधान (२.३)
प्लवंगमाःप्लवंगम (१.३)
शैलशृङ्गनिपातैश्चशैल–शृङ्ग–निपात (३.३)–च (अव्ययः)
मुष्टिभिर्मुष्टि (३.३)
वान्तलोचनाःवा (अव्ययः)–अन्त–लोचन (१.३)
चेलुःचेलुः (√चल् लिट् प्र.पु. बहु.)
पेतुश्चपेतुः (√पत् लिट् प्र.पु. बहु.)–च (अव्ययः)
नेदुश्चनेदुः (√नद् लिट् प्र.पु. बहु.)–च (अव्ययः)
तत्रतत्र (अव्ययः)
राक्षसपुंगवाःराक्षस–पुंगव (१.३)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
नि ज घ्नुःसह सा प्लुत्य यातु धा ना
न्प्ल वंग माः शैल शृङ्गनि पा तैश्च
मुष्टि भि र्वान्त लोच नाः चे लुः पेतु
श्च ने दुश्च तत्र राक्षस पुंग वाः