अन्वयः

ततः thereafter, बुद्धिमताम् wise, वरिष्ठः foremost, विभीषणः Vibheeshana, विषण्णम् despondent, सैन्यम् army, समवेक्ष्य observing, अप्रतिमैः incomparable, वचोभिः words, शाखामृगराजवीरान् the monkey leaders, आश्वासयन् reassuring, उवाच spoke.

M N Dutt

Thereupon, seeing them dispirited, that foremost of intelligent persons, Vibhisana, cheering them up with his peerless speech, said.

Summary

Thereafter, foremost among the wise, Vibheeshana observing the despondency of the monkey leaders spoke to them reassuring in incomparable words.

पदच्छेदः

ततो	ततस् (अव्ययः)
विषण्णं	विषण्ण (√वि-सद् + क्त, २.१)
समवेक्ष्य	समवेक्ष्य (√समव-ईक्ष् + ल्यप्)
सैन्यं	सैन्य (२.१)
विभीषणो	विभीषण (१.१)
बुद्धिमतां	बुद्धिमत् (६.३)
वरिष्ठः	वरिष्ठ (१.१)
उवाच	उवाच (√वच् लिट् प्र.पु. एक.)
शाखामृगराजवीरान्	शाखामृग–राजन्–वीर (२.३)
आश्वासयन्न्	आश्वासयत् (√आ-श्वासय् + शतृ, १.१)
अप्रतिमैर्	अप्रतिम (३.३)
वचोभिः	वचस् (३.३)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१	२	३	४	५	६	७	८	९	१०	११
त	तो	वि	ष	ण्णं	स	म	वे	क्ष्य	सै	न्यं
वि	भी	ष	णो	बु	द्धि	म	तां	व	रि	ष्ठः
उ	वा	च	शा	खा	मृ	ग	रा	ज	वी	रा
ना	श्वा	स	य	न्न	प्र	ति	मै	र्व	चो	भिः