६.६८.१६

गृहीतमूर्धजां दृष्ट्वा हनूमान्दैन्यमागतः ।
दुःखजं वारिनेत्राभ्यामुत्सृजन्मारुतात्मजः ।
अब्रवीत्परुषं वाक्यं क्रोधाद्रक्षोऽधिपात्मजम् ॥

अन्वयः

मारुतात्मजः Maruti's son, हनुमान् Hanuman, गृहीतमूर्धजाम् holding her head, दृष्टवा seeing, दैन्यम् piteously, आगतःdropped, नेत्राभ्याम् from his eyes, शोकजम् tears, वारि heroic, उत्सृजम् tears of sorrow

M N Dutt

Seeing her thus caught by the head, Hanumān, the son of Maruta, greatly sorry, began to shed tears.

Summary

Seeing Indrajith holding Sita's head, Maruti's son, was immersed in grief, and shed tears of sorrow from his eyes.

पदच्छेदः

गृहीतमूर्धजांगृहीत (√ग्रह् + क्त)–मूर्धज (२.१)
दृष्ट्वादृष्ट्वा (√दृश् + क्त्वा)
हनूमान्हनुमन्त् (१.१)
दैन्यम्दैन्य (२.१)
आगतःआगत (√आ-गम् + क्त, १.१)
दुःखजंदुःख–ज (२.१)
वारिवारि (२.१)
नेत्राभ्याम्नेत्र (५.२)
उत्सृजन्मारुतात्मजःउत्सृजत् (√उत्-सृज् लङ् प्र.पु. एक.)–मारुतात्मज (१.१)
अब्रवीत्अब्रवीत् (√ब्रू लङ् प्र.पु. एक.)
परुषंपरुष (२.१)
वाक्यंवाक्य (२.१)
क्रोधाद्क्रोध (५.१)
रक्षोऽधिपात्मजम्रक्षस्–अधिप–आत्मज (२.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
गृ हीत मूर्ध जां दृ ष्ट्वाह नू मा न्दै
न्य माग तः दुःख जं वारि ने त्रा भ्या
मुत्सृ ज न्मारु तात्म जः अब्र वीत्प
रु षं वा क्यं क्रो धा द्र क्षोऽधि पात्म जम्