६.८५.३

प्रक्षीणं तु बलं दृष्ट्वा वध्यमानं वलीमुखैः ।
बभूवास्य व्यथा युद्धे प्रेक्ष्य दैवविपर्ययम् ॥

अन्वयः

युद्धे in war, वलीमुखैः by the Vanaras, वध्यमानम् killed, प्रक्षीणम् highly reduced, तुबलम् army, प्रेक्ष्य seeing, दैवविपर्ययम् adversary of god's grace, दृष्टवा witnessing, अस्य his, व्यथा agony, बभूव experienced

M N Dutt

Observing his army reduced and slain by the heroic (monkeys) he perceived ill omens in the fight and was accordingly pained at heart,

Summary

Rakshasa's army was killed by Vanaras and drastically reduced. Seeing the adversary of God's grace, Ravana was agonized on witnessing it.

पदच्छेदः

प्रक्षीणंप्रक्षीण (√प्र-क्षि + क्त, २.१)
तुतु (अव्ययः)
बलंबल (२.१)
दृष्ट्वादृष्ट्वा (√दृश् + क्त्वा)
वध्यमानंवध्यमान (√वध् + शानच्, २.१)
वलीमुखैःवलीमुख (३.३)
बभूवास्यबभूव (√भू लिट् प्र.पु. एक.)–इदम् (६.१)
व्यथाव्यथा (१.१)
युद्धेयुद्ध (७.१)
प्रेक्ष्यप्रेक्ष्य (√प्र-ईक्ष् + ल्यप्)
दैवविपर्ययम्दैव–विपर्यय (२.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

प्र क्षी णंतु लं दृ ष्ट्वा
ध्य मा नं लीमु खैः
भू वा स्यव्य था यु द्धे
प्रेक्ष्य दैविर्य यम्