६.८८.४१

सौमित्रिं सा विनिर्भिद्य प्रविष्टा धरणीतलम् ।
तां कराभ्यां परामृश्य रामः शक्तिं भयावहाम् ।
बभञ्ज समरे क्रुद्धो बलवद्विचकर्ष च ॥

अन्वयः

सा that, सौमित्रि: Saumithri, विनिर्भिद्य piercing through, धरणीतलम् the ground, प्रविष्टा entered, बलवान् mighty, रामः Rama, समरे in battle, क्रुद्धः enraged, भयापहाम् terrific, तांशक्तिम् that javelin, कराभ्याम् with both hands, परामृश्य bending it, विचकर्ष in the course of struggle, बभञ्ज च removed

M N Dutt

In the encounter the mighty Rāma grasping the dreadful dart with his hands, extracted the same the wrathfully snapped it* *The commentator has a characteristic note. This dart, having pierced the foe, used always to return to Ravana. But Rama, whose was the Lord himself, having spoken to it as he did, it could not this time go back; and Rāma snapped it, which none else could do.

Summary

It pierced through Lakshmana's body and entered into the earth. Mighty Rama held the terrific javelin with both hands bent it and removed in the course of struggle.

पदच्छेदः

सौमित्रिंसौमित्रि (२.१)
सातद् (१.१)
विनिर्भिद्यविनिर्भिद्य (√विनिः-भिद् + ल्यप्)
प्रविष्टाप्रविष्ट (√प्र-विश् + क्त, १.१)
धरणीतलम्धरणी–तल (२.१)
तांतद् (२.१)
कराभ्यांकर (३.२)
परामृश्यपरामृश्य (√परा-मृश् + ल्यप्)
रामःराम (१.१)
शक्तिंशक्ति (२.१)
भयावहाम्भय–आवह (२.१)
बभञ्जबभञ्ज (√भञ्ज् लिट् प्र.पु. एक.)
समरेसमर (७.१)
क्रुद्धोक्रुद्ध (√क्रुध् + क्त, १.१)
बलवद्बल–वत् (अव्ययः)
विचकर्षविचकर्ष (√वि-कृष् लिट् प्र.पु. एक.)
चच (अव्ययः)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
सौ मि त्रिं सावि नि र्भि द्यप्र वि ष्टाध
र णीत लम् तांक रा भ्यांप रा मृश्य
रा मः श क्तिंभ याव हाम्ब भञ्जस
म रे क्रु द्धोबल वद्विच कर्षच