अन्वयः
इति thus, उक्तःspoken, रामःRama, सम्परिक्रम्य going round, तम् him, रथम् chariot, अभिवाद्य च saluting, तदा then, लोकान् world, लक्ष्मsplendour, विराजयन् illumining, आरुरोह ascended
M N Dutt
Thus addressed, Rāma, going round the car and saluting it, ascended the same, illumining the worlds with his splendour.
Summary
Speaking like that, Matali went round Sri Rama, and went round the chariot clockwise saluting him. Sri Rama then ascended the chariot, illuminating his splendour to the world.
पदच्छेदः
| इत्युक्तः | इति (अव्ययः)–उक्त (√वच् + क्त, १.१) |
| स | तद् (१.१) |
| परिक्रम्य | परिक्रम्य (√परि-क्रम् + ल्यप्) |
| रथं | रथ (२.१) |
| तम् | तद् (२.१) |
| अभिवाद्य | अभिवाद्य (√अभि-वादय् + ल्यप्) |
| च | च (अव्ययः) |
| आरुरोह | आरुरोह (√आ-रुह् लिट् प्र.पु. एक.) |
| तदा | तदा (अव्ययः) |
| रामो | राम (१.१) |
| लोकांल्लक्ष्म्या | लोक (२.३)–लक्ष्मी (३.१) |
| विराजयन् | विराजयत् (√वि-राजय् + शतृ, १.१) |
छन्दोविश्लेषणम्
| १ | २ | ३ | ४ | ५ | ६ | ७ | ८ |
|---|
| इ | त्यु | क्तः | स | प | रि | क्र | म्य |
| र | थं | त | म | भि | वा | द्य | च |
| आ | रु | रो | ह | त | दा | रा | मो |
| लो | का | ल्ल | क्ष्म्या | वि | रा | ज | यन् |