६.९४.३

तं दृष्ट्वा मेघसंकाशमापतन्तं रथं रिपोः ।
गिरेर्वज्राभिमृष्टस्य दीर्यतः सदृशस्वनम् ।
उवाच मातलिं रामः सहस्राक्षस्य सारथिम् ॥

अन्वयः

शरधाराः flow of arrows, विमुञ्चन्तम् released from, धारासारमिवा like the flow of water, अम्बुदमिव like rain water cloud, मेघसङ्काशम् from the clouds, वज्राभिमृष्टस्य struck by thunderbolt, दीर्यतः broken, गिरेः mountain, सदृशस्वनम् like sound of mountain, आपतन्तम् cloud, तम् him, रथम् chariot, दृष्टवा seeing, रामः Rama, बालचन्द्रानतम् crescent shaped like the young moon, धनुः bow, वेगेन with speed, विस्फारयन् stretching, सहस्राक्षस्यसारथिम् Indra's charioteer, मातलिम् Matali, उवाच spoke

M N Dutt

Seeing the enemy's car resembling a mass of clouds having a chatter resembling the sounds sent by a cleaving mountain riven by the thunder, Rāma, vehemently drawing his bow curved like the infant moon, addressed Mătalicharioteer to the thousand-eyed (deity) saying. *Indra.

Summary

The flow of arrows (from Ravana) released from the chariot were seen by Rama like the flow of water from rain clouds. Seeing that, Sri Rama made terrific sounds by stretching his bow to crescent shape, and it was as if a mountain struck by thunderbolt had broken and resounding and seeing Matali, charioteer of Indra, Sri Rama spoke as follows.

पदच्छेदः

तंतद् (२.१)
दृष्ट्वादृष्ट्वा (√दृश् + क्त्वा)
मेघसंकाशम्मेघ–संकाश (२.१)
आपतन्तंआपतत् (√आ-पत् + शतृ, २.१)
रथंरथ (२.१)
रिपोःरिपु (६.१)
गिरेर्गिरि (६.१)
वज्राभिमृष्टस्यवज्र–अभिमृष्ट (√अभि-मृश् + क्त, ६.१)
दीर्यतःदीर्यत् (√दृ + शतृ, ६.१)
सदृशस्वनम्सदृश–स्वन (२.१)
उवाचउवाच (√वच् लिट् प्र.पु. एक.)
मातलिंमातलि (२.१)
रामःराम (१.१)
सहस्राक्षस्यसहस्राक्ष (६.१)
सारथिम्सारथि (२.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
तं दृ ष्ट्वा मेघ सं काश माप त न्तं
र थंरि पोःगि रे र्व ज्राभि मृ ष्टस्य
दीर्य तःसदृ शस्व नम्उ वाच मा
त लिं रा मःस ह स्रा क्षस्य सार थिम्