१.६४.३

पूर्णे वर्षसहस्रे तु काष्ठभूतं महामुनिम् ।
विघ्नैर्बहुभिराधूतं क्रोधो नान्तरमाविशत् ॥

अन्वयः

वर्षसहस्रे when thousand years, पूर्णे were completed, काष्ठभूतम् almost like a piece of wood, महामुनिम् mighty ascetic, बहुभि: several, विघ्नै: with impediments, आधूतम् unshaken, क्रोध: anger, अन्तरे in his mind, न आविशत् did not enter, राम O Rama, स: he, निश्चयम् determination, कृत्वा having made, अव्ययम् immense, तप: austerities, आतिष्ठत् practised.

Summary

After completion of a thousand years the great ascetic became a piece of wood. In spite of many impediments, he was unshaken, anger did not enter into his mind. O Rama with firm determination he practised austerities.

पदच्छेदः

पूर्णेपूर्ण (७.१)
वर्षसहस्रेवर्ष–सहस्र (७.१)
तुतु (अव्ययः)
काष्ठभूतंकाष्ठ–भूत (√भू + क्त, २.१)
महामुनिम्महत्–मुनि (२.१)
विघ्नैर्विघ्न (३.३)
बहुभिर्बहु (३.३)
आधूतंआधूत (√आ-धू + क्त, २.१)
क्रोधोक्रोध (१.१)
नान्तरम् (अव्ययः)–अन्तर (२.१)
आविशत्आविशत् (√आ-विश् लङ् प्र.पु. एक.)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

पू र्णेर्ष स्रेतु
काष्ठ भू तं हामु निम्
वि घ्नैर्बहुभि रा धू तं
क्रो धो नान्त मावि शत्