२.३६.१७

ततस्त्वयोध्या रहिता महात्मना; पुरंदरेणेव मही सपर्वता ।
चचाल घोरं भयभारपीडिता; सनागयोधाश्वगणा ननाद च ॥

अन्वयः

ततः thereafter, पुरन्दरेण by Indra, रहिता without, सपर्वता with mountains, महीव like earth, महात्मना magnanimous Rama, रहिता without, अयोध्या Ayodhya, भयशोकपीडिता agitated by fear and sorrow, घोरम् dreadfully, चचाल had shaken, सनागयोधाश्वगणा filled with hosts of warriors, elephants and horses, ननाद च made sounds.

Summary

Without magnanimous Rama, Ayodhya thereafter looked like the earth along with its mountains bereft of Indra. Afflicted with fear and sorrow it started shaking dreadfully with the sounds of horses, elephants and warriors. इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकचत्वारिंशस्सर्गः॥Thus ends the fortyfirst sarga of Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

ततस्ततस् (अव्ययः)
त्व्तु (अव्ययः)
अयोध्याअयोध्या (१.१)
रहितारहित (√रह् + क्त, १.१)
महात्मनामहात्मन् (३.१)
पुरंदरेणेवपुरंदर (३.१)–इव (अव्ययः)
महीमही (१.१)
सपर्वतास (अव्ययः)–पर्वत (१.१)
चचालचचाल (√चल् लिट् प्र.पु. एक.)
घोरंघोर (२.१)
भयभारपीडिताभय–भार–पीडित (√पीडय् + क्त, १.१)
सनागयोधाश्वगणास (अव्ययः)–नाग–योध–अश्व–गण (१.१)
ननादननाद (√नद् लिट् प्र.पु. एक.)
चच (अव्ययः)

छन्दः

वंशस्थम् [१२: जतजर]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
त तस्त्व यो ध्यारहि ताम हात्म ना
पु रंद रे णेवम हीस पर्व ता
च चाल घो रंभय भार पीडि ता
स नाग यो धाश्वग णान नादच
जतजर