३.५०.५

त्राहि मामद्य काकुत्स्थ लक्ष्मणेति वराङ्गना ।
सुसंत्रस्ता समाक्रन्दच्छृण्वतां तु यथान्तिके ॥

अन्वयः

वराङ्गना beautiful lady, सुसन्त्रस्ता terribly frightened, काकुत्स्थ O Rama, लक्ष्मण O Lakshmana, अद्य and now, माम् me, त्राहि save, इति thus, अन्तिके close by, शृण्वतां यथा as if listening to her, समाक्रन्दत् cried bitterly.

M N Dutt

O Kākutstha, O Laksmana, save me! Thus did that best of females, afflicted with fear, bewail; and those near (her) heard her lamentations.

Summary

Terribly frightened, the beautiful lady (Sita) cried bitterly, 'O Rama, O Lakshmana, save me', as if they were close by and were listening to her.

पदच्छेदः

त्राहित्राहि (√त्रा लोट् म.पु. )
माम्मद् (२.१)
अद्यअद्य (अव्ययः)
काकुत्स्थकाकुत्स्थ (८.१)
लक्ष्मणेतिलक्ष्मण (८.१)–इति (अव्ययः)
वराङ्गनावर–अङ्गना (१.१)
सुसंत्रस्तासु (अव्ययः)–संत्रस्त (√सम्-त्रस् + क्त, १.१)
समाक्रन्दच्समाक्रन्दत् (√समा-क्रन्द् लङ् प्र.पु. एक.)
छृण्वतांशृण्वत् (√श्रु + शतृ, ६.३)
तुतु (अव्ययः)
यथान्तिकेयथा (अव्ययः)–अन्तिक (७.१)

छन्दः

अनुष्टुप् [८]

छन्दोविश्लेषणम्

त्राहि माद्य का कुत्स्थ
क्ष्म णेति राङ्ग ना
सु सं त्र स्ता मा क्रन्द
च्छृण्व तांतु थान्ति के