३.५५.२०

मनश्च मे दीनमिहाप्रहृष्टं; चक्षुश्च सव्यं कुरुते विकारम् ।
असंशयं लक्ष्मण नास्ति सीता; हृता मृता वा पथि वर्तते वा ॥

अन्वयः

इह here, दीनम् depressed, मे मनश्च my heart, अप्रहृष्टम् sorrowful, सव्यं चक्षुश्च left eye, विकारम् throbbing, कुरुते doing, लक्ष्मण Lakshmana, असंशयम् no doubt, सीता Sita, नास्ति is not alive, हृता either abducted, मृता वा or died, पथि on the way, वर्तते वा lies.

M N Dutt

Yet my mind is poor and cheerless; and my left eye throbs. Doubtless, O Laksmana, Sita is not, she is either carried away, or dead, or is wandering on the way. SECITION ५८

Summary

With my heart dejected and depressed, my left eye throbbing, O Lakshmana, I have no doubt that Sita is either abducted or dead or abandoned on the way.इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे सप्तपञ्चाशस्सर्गः॥Thus ends the fiftyseventh sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

पदच्छेदः

मनश्मनस् (१.१)
चच (अव्ययः)
मेमद् (६.१)
दीनम्दीन (१.१)
इहाप्रहृष्टंइह (अव्ययः)–अप्रहृष्ट (१.१)
चक्षुश्चक्षुस् (१.१)
चच (अव्ययः)
सव्यंसव्य (१.१)
कुरुतेकुरुते (√कृ लट् प्र.पु. एक.)
विकारम्विकार (२.१)
असंशयंअसंशय (२.१)
लक्ष्मणलक्ष्मण (८.१)
नास्तिन (अव्ययः)–अस्ति (√अस् लट् प्र.पु. एक.)
सीतासीता (१.१)
हृताहृत (√हृ + क्त, १.१)
मृतामृत (√मृ + क्त, १.१)
वावा (अव्ययः)
पथिपथिन् (७.१)
वर्ततेवर्तते (√वृत् लट् प्र.पु. एक.)
वावा (अव्ययः)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०११
म नश्च मे दीनमि हाप्र हृ ष्टं
च क्षुश्च स व्यंकुरु तेवि का रम्
अ संश यं लक्ष्मण नास्ति सी ता
हृ तामृ ता वापथि वर्त ते वा