६.७४.१८

राक्षसेन्द्रसुतासाधो पारुष्यं त्यज गौरवात् ।
कुले यद्यप्यहं जातो रक्षसां क्रूरकर्मणाम् ।
गुणोऽयं प्रथमो नॄणां तन्मे शीलमराक्षसं ॥

अन्वयः

असाधो impious, राक्षसेन्द्रसुत son of Rakshasa king, गौरवात् respectfully, पारुष्यम् manliness, त्यज renounce, अहम् I, क्रूरकर्मणाम् cruel deeds, रक्षसाम् Rakshasas, कुले clan, जातःयद्यपि though born, नृणाम् king, यः he who, प्रथमः primary, गुणः quality, तत् that, मे I, अराक्षसम् not Rakshasa like, शीलम् nature

M N Dutt

Albeit born in the race of Rākşas of cruel deeds, yet having regard to the first of principles pertaining to men, my character is not that of a Rākşasa. I do not take pleasure in the terrible; not do I revel in unrighteousness.” But how can a brother, although differing from his brother in character, be renounced by the latter?* *Some read Vişamasilena. Then the sense would be: 'How else could a brother bearing a difference in character, renounce his brother' meaning Ravana.

Summary

"Impious son of Rakshasa king! Though born in the Rakshasa clan I renounced cruel deeds and followed respectfully manliness as my primary quality. My nature is not like that of Rakshasas."

पदच्छेदः

राक्षसेन्द्रसुतासाधोराक्षस–इन्द्र–सुत (८.१)–असाधु (८.१)
पारुष्यंपारुष्य (२.१)
त्यजत्यज (√त्यज् लोट् म.पु. )
गौरवात्गौरव (५.१)
कुलेकुल (७.१)
यद्यप्यहंयदि (अव्ययः)–अपि (अव्ययः)–मद् (१.१)
जातोजात (√जन् + क्त, १.१)
रक्षसांरक्षस् (६.३)
क्रूरकर्मणाम्क्रूर–कर्मन् (६.३)
गुणोगुण (१.१)
ऽयंइदम् (१.१)
प्रथमोप्रथम (१.१)
नॄणांनृ (६.३)
तन्मेतद् (१.१)–मद् (६.१)
शीलम्शील (१.१)
अराक्षसम्अराक्षस (१.१)

छन्दः

उपजातिः [११]

छन्दोविश्लेषणम्

१२३४५६७८९१०१११२
राक्ष सेन्द्रसु ता सा धो पा रु ष्यंत्य
ज गौर वात्कु ले य द्यप्य हं जा तो
रक्ष सां क्रूर कर्म णाम्गु णो ऽयंप्र
थ मो नॄ णां त न्मे शीलम राक्ष सं