रामायणम् — बालकाण्डे त्रिषष्टितमः सर्गः | rāmāyaṇam

॥ अथ बालकाण्डे त्रिषष्टितमः सर्गः ॥

सुरकार्यमिदं रम्भे कर्तव्यं सुमहत्त्वया ।
लोभनं कौशिकस्येह काममोहसमन्वितम् ॥

Summary AI Indra tells Rambhā that she must perform a crucial task for the gods: tempting Kauśika (Viśvāmitra) with lust and delusion.

१.६३.२

तथोक्ता साप्सरा राम सहस्राक्षेण धीमता ।
व्रीडिता प्राञ्जलिर्भूत्वा प्रत्युवाच सुरेश्वरम् ॥

Summary AI O Rāma, addressed by the wise Indra, that apsaras felt embarrassed and, with folded hands, replied to the Lord of the Gods.

१.६३.३

अयं सुरपते घोरो विश्वामित्रो महामुनिः ।
क्रोधमुत्स्रक्ष्यते घोरं मयि देव न संशयः ।
ततो हि मे भयं देव प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥

Summary AI O Lord of the Gods, this great sage Viśvāmitra is formidable. O God, he will undoubtedly unleash terrible anger upon me. I fear him; please show me favor.

१.६३.४

तामुवाच सहस्राक्षो वेपमानां कृताञ्जलिम् ।
मा भैषि रम्भे भद्रं ते कुरुष्व मम शासनम् ॥

Summary AI Indra spoke to the trembling Rambhā who stood with folded hands: "Do not fear, Rambhā; may you be blessed. Carry out my command."

१.६३.५

कोकिलो हृदयग्राही माधवे रुचिरद्रुमे ।
अहं कन्दर्पसहितः स्थास्यामि तव पार्श्वतः ॥

Summary AI I, accompanied by Kandarpa, will stay by your side in the form of a heart-captivating cuckoo amidst the beautiful trees of spring.

१.६३.६

त्वं हि रूपं बहुगुणं कृत्वा परमभास्वरम् ।
तमृषिं कौशिकं रम्भे भेदयस्व तपस्विनम् ॥

Summary AI Rambhā, by assuming an exceedingly radiant form endowed with many charms, disrupt the penance of the ascetic sage Kauśika.

१.६३.७

सा श्रुत्वा वचनं तस्य कृत्वा रूपमनुत्तमम् ।
लोभयामास ललिता विश्वामित्रं शुचिस्मिता ॥

Summary AI Hearing his words, the graceful Rambhā, wearing a bright smile and assuming an incomparable form, began to tempt Viśvāmitra.

१.६३.८

कोकिलस्य तु शुश्राव वल्गु व्याहरतः स्वनम् ।
संप्रहृष्टेन मनसा तत एनामुदैक्षत ॥

Summary AI The sage heard the sweet warbling of the cuckoo and then, with a delighted heart, looked toward her.

१.६३.९

अथ तस्य च शब्देन गीतेनाप्रतिमेन च ।
दर्शनेन च रम्भाया मुनिः संदेहमागतः ॥

Summary AI Then, by that sound, the incomparable song, and the sight of Rambhā, the sage became suspicious of the situation.

१.६३.१०

सहस्राक्षस्य तत्कर्म विज्ञाय मुनिपुंगवः ।
रम्भां क्रोधसमाविष्टः शशाप कुशिकात्मजः ॥

Summary AI Realizing that this was a scheme of Indra, the eminent sage Viśvāmitra, the son of Kuśika, became possessed by rage and cursed Rambhā.

१.६३.११

यन्मां लोभयसे रम्भे कामक्रोधजयैषिणम् ।
दशवर्षसहस्राणि शैली स्थास्यसि दुर्भगे ॥

Summary AI "Rambhā, because you tempt me who desires to conquer lust and anger, O unfortunate one, you shall remain as a stone statue for ten thousand years."

१.६३.१२

ब्राह्मणः सुमहातेजास्तपोबलसमन्वितः ।
उद्धरिष्यति रम्भे त्वां मत्क्रोधकलुषीकृताम् ॥

Summary AI "O Rambhā, a Brāhmaṇa of immense luster and endowed with the power of penance will eventually liberate you from this state caused by my anger."

१.६३.१३

एवमुक्त्वा महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ।
अशक्नुवन्धारयितुं कोपं संतापमागतः ॥

Summary AI Having spoken thus, the highly effulgent great sage Viśvāmitra, unable to restrain his anger, felt deep remorse for his outburst.

१.६३.१४

तस्य शापेन महता रम्भा शैली तदाभवत् ।
वचः श्रुत्वा च कन्दर्पो महर्षेः स च निर्गतः ॥

Summary AI By that powerful curse, Rambhā then became a stone statue. Upon hearing the words of the Maharṣi, Kandarpa also fled from there.

१.६३.१५

कोपेन स महातेजास्तपोऽपहरणे कृते ।
इन्द्रियैरजितै राम न लेभे शान्तिमात्मनः ॥

Summary AI O Rāma, with his penance depleted by anger and his senses remaining unconquered, the highly effulgent sage did not attain peace of mind.

॥ इति बालकाण्डे त्रिषष्टितमः सर्गः ॥