३.६१.१
तप्यमानं तथा रामं सीताहरणकर्शितम् ।
लोकानामभवे युक्तं साम्वर्तकमिवानलम् ॥
लोकानामभवे युक्तं साम्वर्तकमिवानलम् ॥
Summary
AI
Rāma, tormented and emaciated by the abduction of Sītā, appeared like the fire of universal destruction intent on annihilating the worlds.
३.६१.२
वीक्षमाणं धनुः सज्यं निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः ।
हन्तुकामं पशुं रुद्रं क्रुद्धं दक्षक्रतौ यथा ॥
हन्तुकामं पशुं रुद्रं क्रुद्धं दक्षक्रतौ यथा ॥
Summary
AI
Glancing at his strung bow and sighing repeatedly, he resembled the enraged Rudra at Dakṣa’s sacrifice, eager to slay the sacrificial animal.
३.६१.३
अदृष्टपूर्वं संक्रुद्धं दृष्ट्वा रामं स लक्ष्मणः ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं मुखेन परिशुष्यता ॥
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं मुखेन परिशुष्यता ॥
Summary
AI
Seeing Rāma enraged as never before, Lakṣmaṇa, with a parched mouth and folded hands, spoke these words.
३.६१.४
पुरा भूत्वा मृदुर्दान्तः सर्वभूतहिते रतः ।
न क्रोधवशमापन्नः प्रकृतिं हातुमर्हसि ॥
न क्रोधवशमापन्नः प्रकृतिं हातुमर्हसि ॥
Summary
AI
Having always been gentle, self-controlled, and devoted to the welfare of all beings, you should not abandon your true nature now by succumbing to anger.
३.६१.५
चन्द्रे लक्ष्णीः प्रभा सूर्ये गतिर्वायौ भुवि क्षमा ।
एतच्च नियतं सर्वं त्वयि चानुत्तमं यशः ॥
एतच्च नियतं सर्वं त्वयि चानुत्तमं यशः ॥
Summary
AI
Just as beauty is constant in the moon, radiance in the sun, movement in the wind, and patience in the earth, so too is peerless glory ever-present in you.
३.६१.६
न तु जानामि कस्यायं भग्नः सांग्रामिको रथः ।
केन वा कस्य वा हेतोः सायुधः सपरिच्छदः ॥
केन वा कस्य वा हेतोः सायुधः सपरिच्छदः ॥
Summary
AI
I do not know whose shattered battle-chariot this is, equipped with weapons and accessories, nor by whom or for what reason it was destroyed.
३.६१.७
खुरनेमिक्षतश्चायं सिक्तो रुधिरबिन्दुभिः ।
देशो निवृत्तसंग्रामः सुघोरः पार्थिवात्मज ॥
देशो निवृत्तसंग्रामः सुघोरः पार्थिवात्मज ॥
Summary
AI
O Prince, this terrible place, scarred by hooves and wheel-rims and drenched with drops of blood, is where a battle has recently transpired.
३.६१.८
एकस्य तु विमर्दोऽयं न द्वयोर्वदतां वर ।
न हि वृत्तं हि पश्यामि बलस्य महतः पदम् ॥
न हि वृत्तं हि पश्यामि बलस्य महतः पदम् ॥
Summary
AI
O best of speakers, this conflict involved only one person, not two; I do not see the footprints or traces of a large army here.
३.६१.९
नैकस्य तु कृते लोकान्विनाशयितुमर्हसि ।
युक्तदण्डा हि मृदवः प्रशान्ता वसुधाधिपाः ॥
युक्तदण्डा हि मृदवः प्रशान्ता वसुधाधिपाः ॥
Summary
AI
You should not destroy the entire world for the sake of one individual. Earthly rulers are meant to be gentle, peaceful, and just in their punishment.
३.६१.१०
सदा त्वं सर्वभूतानां शरण्यः परमा गतिः ।
को नु दारप्रणाशं ते साधु मन्येत राघव ॥
को नु दारप्रणाशं ते साधु मन्येत राघव ॥
Summary
AI
O Rāghava, you are always the refuge and supreme goal for all beings. Who indeed would consider the loss of your wife to be a good thing?
३.६१.११
सरितः सागराः शैला देवगन्धर्वदानवाः ।
नालं ते विप्रियं कर्तुं दीक्षितस्येव साधवः ॥
नालं ते विप्रियं कर्तुं दीक्षितस्येव साधवः ॥
Summary
AI
The rivers, oceans, mountains, gods, Gandharvas, and demons are not capable of causing you harm, just as righteous men do not obstruct a consecrated priest.
३.६१.१२
येन राजन्हृता सीता तमन्वेषितुमर्हसि ।
मद्द्वितीयो धनुष्पाणिः सहायैः परमर्षिभिः ॥
मद्द्वितीयो धनुष्पाणिः सहायैः परमर्षिभिः ॥
Summary
AI
O King, accompanied by me, with bow in hand, and aided by great sages, you should search for the one who abducted Sītā.
३.६१.१३
समुद्रं च विचेष्यामः पर्वतांश्च वनानि च ।
गुहाश्च विविधा घोरा नलिनीः पार्वतीश्च ह ॥
गुहाश्च विविधा घोरा नलिनीः पार्वतीश्च ह ॥
Summary
AI
We shall search the ocean, the mountains, the forests, various fearsome caves, lotus ponds, and mountain streams.
३.६१.१४
देवगन्धर्वलोकांश्च विचेष्यामः समाहिताः ।
यावन्नाधिगमिष्यामस्तव भार्यापहारिणम् ॥
यावन्नाधिगमिष्यामस्तव भार्यापहारिणम् ॥
Summary
AI
We shall search the realms of the gods and Gandharvas with focused minds until we find the abductor of your wife.
३.६१.१५
न चेत्साम्ना प्रदास्यन्ति पत्नीं ते त्रिदशेश्वराः ।
कोसलेन्द्र ततः पश्चात्प्राप्तकालं करिष्यसि ॥
कोसलेन्द्र ततः पश्चात्प्राप्तकालं करिष्यसि ॥
Summary
AI
O Lord of Kosala, if the lords of the gods do not return your wife through peaceful means, then you may perform what is appropriate for the time.
३.६१.१६
शीलेन साम्ना विनयेन सीतां
नयेन न प्राप्स्यसि चेन्नरेन्द्र ।
ततः समुत्सादय हेमपुङ्खै
र्महेन्द्रवज्रप्रतिमैः शरौघैः ॥
नयेन न प्राप्स्यसि चेन्नरेन्द्र ।
ततः समुत्सादय हेमपुङ्खै
र्महेन्द्रवज्रप्रतिमैः शरौघैः ॥
Summary
AI
O King, if you do not regain Sītā through conduct, conciliation, humility, or policy, then destroy them with volleys of gold-shafted arrows resembling Mahendra’s thunderbolt.
॥ इति अरण्यकाण्डे एकषष्टितमः सर्गः ॥
Other texts to read
About
Sanskrit Sahitya is a free, open-access digital library of classical Sanskrit literature with AI-powered tools and translations.